Mieszkańcy Stettina

i nie tylko

na fotografiach

z XIX i XX wieku

Carte de visite z ramką wokół fotogragii i dekoracyjnymi elementami graficznymi.

Zdarzało się, że zamiast portretu na kartoniku znajdowały się zwierzęta, architektura lub krajobraz. Ponadto druga strona kartonika, początkowo pusta, z biegiem lat zamieniła się w miejsce, w którym nie tylko znalazły się informację o twórcy zdjęcia, wraz z adresem zakładu, ale stała się doskonała przestrzenią do promowania własnych osiągnięć i prezentowania kunsztu w tworzeniu -> winiet.

Aparat z czterema obiektywami do wykonywania fotografii carte-de-visite. Zdjęcia ze strony: www.stuartfabecameras.com

Andre Adolphe Eugene Disderi

Jak narodziła się masowa fotografia portretowa.

XIX i XX wieczna fotografia Carte de visite.

Carte de visite. Fotografie wykonane w Stettinie.

Andre Adolphe Eugene Disderi, fotografie carte-de-visite (1863) przed pocięciem i umieszczeniem na kartoniku. Podarunek Fundacji Howarda Gilmana dla The Metropolian Museum of Art.

Z dzisiejszej perspektywy można by napisać, że Disderi nie tylko miał nosa do interesów, ale również wykazał się sprytem. Idealnie wpasował się w potrzeby XIX wiecznej społeczności, stając się popularyzatorem najbardziej pożądanego formatu fotografii w tamtych czasach. 
Disderi zmienił podejście do tworzenia fotografii pod kątem typowo biznesowym. Udoskonalał procesy, wymyślał nowe rozwiązania, co rusz opatentowując je. Bez zagłębiania się w szczegółowe procesy powstawania fotografii XIX wiecznej, Disderi pomniejszył wcześniejszy format fotografii, stosując jednocześnie aparat z czterema obiektywami. I tak zamiast wykonania jednorazowo tylko jednego zdjęcia mógł otrzymać takich zdjęć kilka. Rozwiązanie to pozytywnie wpłynęło na cenę takiej fotografii i rozszerzyło możliwości dostępności takiej usługi dla prawie wszystkich. Popularność CDV szybko opanowała nie tylko Paryż i Stettin, ale całą Europę, a także Stany Zjednoczone. Disderi pokazywał swoje pracę na wielu fotograficznych wystawach uzyskując zasłużone uznanie. 
Mimo wielkiej popularności, w latach 50 i na początku lat 60 XIX w., zdarzały mu się finansowe kłopoty, jednakże zawsze stawał na nogi na nowo rozkręcając interes. Pod koniec lat 60 zainteresowanie formatem carte-de-visite zaczęło systematycznie spadać, podąrzając w stronę formatu cabinet portrait, zdjęcie wciąż na kartoniku, ale w rozmiarze 11x16 cm.
Opróćz spadającej popularności fotografii carte-de-visite, Disderi stał się ofiarą własnego sukcesu. Prostota pomysłu, łatwość w jego kopiowaniu, sprawiła że wielu fotografów stosowało jego rozwiązania w swoich atelier. 
Pod koniec swojego życia podupadł finansowo, zmarł w 1889 roku w paryskim szpitalu dla ubogich, alkoholików i chorych psychicznie. 
Masowość tworzonych prac przez Disderiego i innych fotografów, sprawiła, że do dzisiejszych czasów zachowało się ich mnóstwo w wielu galeriach i muzeach na całym świecie i w prywatnych kolekcjach. Wciąż są dostępne dla większości, budząc zachwyt, ciągłe zainteresowanie i spojrzenie w przeszłość, w ulotną chwilę życia zatrzymaną w formacie 6x9 cm. 

Proste rozwiązanie zamieniające standardową wizytówkę z imieniem i nazwiskiem w nowy typ fotografii portretowej, poprzez naklejenie na mały kartonik o wymiarach 6,5x10,5 cm fotografii w rozmiarze 6x9 cm. 
Odbitka była wykonana na papierze albuminowym, czyli na papierze pokrytym warstwą białka i uczulonym w roztworze azotanu srebra. Wynaleziona parę lat wcześniej, w 1850 roku, szybko zdobyła popularność dzięki swoim cechom, takim jak wysoka rozdzielczość obrazu, duża ilość szczegółów oraz błyszcząca powierzchnia odbitki. 
Budowa fotografii umieszczonej na kartoniku, od momentu powstania, przechodziła dużą ewolucję. W pierwszym latach tekturka na której umieszczano fotografię była cieniutka, a w latach następnych zdecydowanie grubsza, sztywniejsza. Również krawędzie kartonika ulegały zmianom, najpierw proste, a potem zaczęły się pojawiać zaokrąglone narożniki. Mniej więcej od lat 80 XIX wieku zaczęła pojawiać się bordiura, czyli zdobienie kolorami krawędzi tekturki, nadrukowywanie przeróżnych ramek wokół umieszczonej fotografii czy dekoracyjnych elementów graficznych.

Carte-de-visite 

Fotografia typu carte-de-visite (cdv) ujrzała światło dzienne dzięki dwóm fotografom: Loius-owi Dodero (1824-1902), który w 1851 roku stał się pomysłodawcą tego formatu i Andre Adolphe Eugene Disderi (1819-1889), który w 1854 roku w Paryżu opatentował go. To właśnie temu drugiemu Panu pragnę poświęcić szczególną uwagę, odsłaniając jego osobowość i zasługi.

Disderi rozpoczynał swoją drogę zawodową w różnych profesjach – uczył się kupiectwa oraz studiował sztukę w Paryżu. Dzięki pomocy szwagra, kilka lat po śmieci ojca, przeprowadził się wraz z żoną, do Brestu. To właśnie utrata ojca była powodem odejścia ze sceny teatralnej, zmiany ścieżki zawodowej i założeniem studia.

W studio zajmował się dagerotypią, techniką otrzymywania obrazu na metalowej płytce, bez możliwości jego powielania. Nieodzowną pomoc w codziennej pracy otrzymywał od swojej żony Elisabeth, przyszłej fotografki. Mniej więcej w tym samym czasie trudnił się dioramą i przez pewien okres w swoim życiu zajmował się malowaniem scenografii teatralnych i właśnie dioram. Koniec końców to ambitne przedsięwzięcie, trwające zaledwie kilka miesięcy, zakończyło się finansowym upadkiem. Również życie osobiste Disderiego dalekie było od harmonii. On i jego żona, inspirowani saintsimonizmem oraz ideą wolnej miłości, funkcjonowali w separacji, ponieważ prawo francuskie nie przewidywało wówczas możliwości rozwodu.

Opuścił zatem Brest, zatrzymując się po drodze w Nimes, by ostatecznie osiedlić się w Paryżu przy Boulevard des Italiens 8, w kamienicy należącej do Roberta-Houdina – słynnego iluzjonisty, którego teatr mieścił się na parterze budynku. Przeprowadzka była możliwa dzięki przyjacielowi, który wsparł Disderiego finansowo. Studio Disderiego zajmowało 2 piętra i było określane jako największe paryskie studio. To właśnie w tym studiu po raz pierwszy zaprezentowano szerokiej publiczności nowy format portretu fotograficznego – carte de visite.