Aparat z czterema obiektywami do wykonywania fotografii carte-de-visite. Zdjęcia ze strony: www.stuartfabecameras.com

Fotografia Cabinet Portrait, wykonana w Stettinie

Cabinet Portrait (cabinet card)

Format Cabinet Portrait powstał, na fali popularności carte-de-visite, w 1866 roku. Pomysłodawcą formatu, w rozmiarze około 11x16cm, był londyński fotograf Frederick Richard Window adaptując go specjalnie do portretów. Tak samo jak przy formacie cdv tutaj również przyklejano fotografię na kartoniku i również stosowano winiety. Mimo większego rozmiaru, w początkowym etapie, nie oferował on zauważalnej różnicy w jakości obrazu. Idealnie sprawdzał się jako format do zdjęć rodzinnych, grupowych lub plenerowych. Pomysł nowego formatu dosyć szybko zdobył aprobatę wielu osób, najpierw w Europie, a później w Stanach Zjednoczonych, stając się, podobnie jak carte-de-visite formatem międzynarodowym. Wysoka popularność tego formatu utrzymywała się aż do roku 1900. W późniejszych latach systematycznie spadała na rzecz nowego produktu aparatu Brownie firmy Kodak Eastman.

Carte de visite. Fotografie wykonane w Stettinie

Andre Adolphe Eugene Disderi

Andre Adolphe Eugene Disderi, fotografie carte-de-visite (1863) przed pocięciem i umieszczeniem na kartoniku. Podarunek Fundacji Howarda Gilmana dla The Metropolian Museum of Art.

Jak narodziła się masowa fotografia portretowa?

XIX i XX wieczna fotografia Carte de visite i Cabinet portrait 

Popularność CDV szybko opanowała nie tylko Paryż i Stettin, ale całą Europę, a także Stany Zjednoczone. Disderi pokazywał swoje pracę na wielu fotograficznych wystawach uzyskując zasłużone uznanie. Mimo wielkiej popularności, w latach 50 i na początku lat 60 XIX w., zdarzały mu się finansowe kłopoty, jednakże zawsze stawał na nogi na nowo rozkręcając interes. Pod koniec lat 60 zainteresowanie formatem carte-de-visite zaczęło systematycznie spadać, podąrzając w stronę formatu cabinet portrait, zdjęcia wciąż na kartoniku, ale w rozmiarze 11x16 cm.
Opróćz spadającej popularności fotografii carte-de-visite, Disderi stał się ofiarą własnego sukcesu. Prostota pomysłu, łatwość w jego kopiowaniu, sprawiła że wielu fotografów stosowało jego rozwiązania w swoich atelier. 
Pod koniec swojego życia podupadł finansowo, zmarł w 1889 roku w paryskim szpitalu dla ubogich, alkoholików i chorych psychicznie. 
Masowość tworzonych prac przez Disderiego i innych fotografów, sprawiła, że do dzisiejszych czasów zachowało się ich mnóstwo w wielu galeriach, muzeach na całym świecie i w prywatnych kolekcjach. Wciąż są dostępne dla większości, budząc zachwyt, ciągłe zainteresowanie i spojrzenie w przeszłość, w ulotną chwilę życia zatrzymaną w formacie 6x9 cm. 

Proste rozwiązanie zamieniające standardową wizytówkę z imieniem i nazwiskiem w nowy typ fotografii portretowej, poprzez naklejenie na mały kartonik fotografii w rozmiarze 6x9cm. Zdarzało się, że zamiast portretu na kartoniku znajdowały się zwierzęta, architektura lub krajobraz. Również druga strona kartonika, początkowo pusta, z biegiem lat zamieniła się w miejsce, w którym nie tylko znalazły się informację o twórcy zdjęcia, wraz z adresem zakładu, ale stała się doskonała przestrzenią do promowania własnych osiągnięć i prezentowania kunsztu w tworzeniu -> winiet.
Z dzisiejszej perspektywy można by napisać, że Disderi nie tylko miał nosa do interesów, ale również wykazał się sprytem. Idealnie wpasował się w potrzeby XIX wiecznej społeczności, stając się popularyzatorem najbardziej pożądanego formatu fotografii w tamtych czasach.

Disderi zmienił podejście do tworzenia fotografii pod kątem typowo biznesowym. Udoskonalał procesy, wymyślał nowe rozwiązania, co rusz opatentowując je. Bez zagłębiania się w szczegółowe procesy powstawania fotografii XIX wiecznej, Disderi pomniejszył wcześniejszy format fotografii, stosując jednocześnie aparat z czterema obiektywami. I tak zamiast wykonania jednorazowo tylko jednego zdjęcia mógł otrzymać takich zdjęć kilka. Rozwiązanie to pozytywnie wpłynęło na cenę takiej fotografii i rozszerzyło możliwości dostępności takiej usługi dla prawie wszystkich.  

Carte-de-visite 

Fotografia typu carte-de-visite (cdv) ujrzała światło dzienne dzięki dwóm fotografom: Loius-owi Dodero (1824-1902), który w 1851 roku stał się pomysłodawcą tego formatu i Andre Adolphe Eugene Disderi (1819-1889), który w 1854 roku w Paryżu opatentował go. To właśnie temu drugiemu Panu pragnę poświęcić szczególną uwagę, odsłaniając jego osobowość i zasługi.

Disderi rozpoczynał swoją drogę zawodową w różnych profesjach – uczył się kupiectwa oraz studiował sztukę w Paryżu. Dzięki pomocy szwagra, kilka lat po śmieci ojca, przeprowadził się wraz z żoną, do Brestu. To właśnie utrata ojca była powodem odejścia ze sceny teatralnej, zmiany ścieżki zawodowej i założeniem studia.

W studio zajmował się dagerotypią, techniką otrzymywania obrazu na metalowej płytce, bez możliwości jego powielania. Nieodzowną pomoc w codziennej pracy otrzymywał od swojej żony Elisabeth, przyszłej fotografki. Mniej więcej w tym samym czasie trudnił się dioramą i przez pewien okres w swoim życiu zajmował się malowaniem scenografii teatralnych i właśnie dioram. Koniec końców to ambitne przedsięwzięcie, trwające zaledwie kilka miesięcy, zakończyło się finansowym upadkiem. Również życie osobiste Disderiego dalekie było od harmonii. On i jego żona, inspirowani saintsimonizmem oraz ideą wolnej miłości, funkcjonowali w separacji, ponieważ prawo francuskie nie przewidywało wówczas możliwości rozwodu.

Opuścił zatem Brest, zatrzymując się po drodze w Nimes, by ostatecznie osiedlić się w Paryżu przy Boulevard des Italiens 8, w kamienicy należącej do Roberta-Houdina – słynnego iluzjonisty, którego teatr mieścił się na parterze budynku. Przeprowadzka była możliwa dzięki przyjacielowi, który wsparł Disderiego finansowo. Studio Disderiego zajmowało 2 piętra i było określane jako największe paryskie studio. To właśnie w tym studiu po raz pierwszy zaprezentowano szerokiej publiczności nowy format portretu fotograficznego – carte de visite.

Mieszkańcy Stettina

i nie tylko

na fotografiach

z XIX i XX wieku