Mieszkańcy Stettina
i nie tylko
na fotografiach
z XIX i XX wieku
Wybrane reklamy przedsiębiorstwa Stoewer działającego w przemyśle maszynowym i motoryzacyjnym, z "Stettiner Adressbuch" z lat 1914, 1916, 1920 i 1931.
Reklama z 1943 roku, "Stettiner Adressbuch". Przedsiębiorstwo miejskie. Zaopatrzenie w energię gospodarstw domowych, przedsiębiorstw i przemysłu.
Reklama z 1942 roku, "Stettiner Adressbuch". Muzeum miejskie w Stettinie, w tym Muzeum Sztuki i Sztuki Użytkowej i Muzeum Historii Naturalnej.
Reklama z 1935 roku, "Stettiner Adressbuch". Teatr Miejski działający przy ulicy Königsplatz 13 (Plac Żołnierza Polskiego), którego dyrektorem był Friedrich Siems.
Uszkodzony w czasie nalotów dywanowych, rozebrany w 1954 roku decyzją władz panujących w mieście.
Reklama z 1929 roku, "Stettiner Adressbuch".
Przyjmowanie wkładów oszczędnościowych i depozytów. Bank działający przy ulicy Königsplatz 17 (Plac Żołnierza Polskiego)
Reklama z 1932 roku, "Stettiner Adressbuch". Historyczna, działająca ponad 100 lat apteka. Działała przy ulicy Große Lastadie 56 (Łasztownia).
Reklama z 1932 roku, "Stettiner Adressbuch". Browar mieszczący się przy Pommerensdorferstrasse 23/24 (Chmielewskiego). Jeden z trzech największych działających w Stettinie.
Więcej informacji o funkcjonujących browarach w Stettinie znajduje się w książce "Piwo w Szczecinie do roku 1945" autorstwa Krzysztofa Żurawskiego, którą serdecznie polecam wszystkim.
Reklama z 1931 roku, "Stettiner Adressbuch". Gollnow&Sohn firma zajmująca się budową konstrukcji stalowych, m.in mostów.
Więcej na ->
Reklama z 1931 roku, "Stettiner Adressbuch". Samochody, taksometry, powozy konne. Usługi całodobowe. Firma mieściła się przy Poststraße 42 (Dubois), w pobliżu poczty.
Reklama z 1930 roku, "Stettiner Abenpost". Niebieski cud: nasze niesamowicie piękne sukienki i bajecznie niskie ceny. Fabryka odzieży damskiej i dziecięcej zlokalizowana przy ulicy Breitestraße 62–63 (Wyszyńskiego).
Niestety historia sklepu i właściciela jest tragiczna, w 1942 roku 40 letni Heinz Jacobi, obywatel żydowskiego pochodzenia, został zamordowany.
Więcej na ->
https://www.stolpersteine-berlin.de/de/hohenzollerndamm/4/heinz-jacobi
Ulica Schuhstraße 4, sklep Niedermeyer & Goetze
Reklama z 1929 roku, "Stettiner Adressbuch". Systemy centralnego ogrzewania. Ulica Schuhstraße obecnie nie istnieje.
Więcej na temat ulicy -> https://pomeranica.pl/wiki/Ulica_Szewska
Reklama z 1927 roku, "Stettiner Adressbuch". Fabryka wyrabiająca wały korbowe działająca przy Elsenstraße (Bronisławy)
Reklama z 1920 roku, "Stettiner Adressbuch". Eleganckie ubrania damskie szyte na miarę.
Reklama z 1920 roku, "Stettiner Adressbuch". Obiekty świadczące usługi noclegowe, oferujące, w większości, również wyżywienie.
Reklama z 1920 roku, "Stettiner Adressbuch". Produkcja czapek mundurowych i cywilnych wszelkiego rodzaju.
Reklama z 1920 roku, "Stettiner Adressbuch". Kawiarnie i restauracje.
Reklama z 1920 roku, "Stettiner Adressbuch".
Dürkopp - samochody, które są idealnymi pojazdami
Reklama z 1912 roku, "Adressbuch für Stettin".
Przemysł odzieżowy – produkcja ubrań i elementów garderoby nadających się do prania. Efektowne wzory w kolorze i bieli. Bogaty wybór dodatków we wszystkich modnych kolorach.
Reklama z 1910 roku, "Adress und Geschäfts-Handbuch für Stettin"
Światowa agencja detektywistyczna pod kierownictwem G.Blancka. Zajmująca się m.in. nadzorem, obserwacją i śledztwami we wszystkich sprawach powierniczych, w szczególności w sprawach rozwodowych, alimentacyjnych i spadkowych.
Reklama z 1910 roku, "Adress und Geschäfts-Handbuch für Stettin".
August Hugo Friedrich Scherl był założycielem wydawnictw prasowych i książkowych oraz wydawcą pierwszej niemieckiej gazety powszechnej.
Widok na ulice Große Domstraße 22 -> https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/item/ZJ5QXSDIZ2EV5T2M7JGCO6Q3PEVSABBZ
Reklama z 1906 roku, "Adress und Geschäfts-Handbuch für Stettin".
Fabryka narzędzi i maszyn, która specjalizowała się w różnego typu wiertarkach.
Reklama z roku 1883 rok, "Adress und Geschäfts-Handbuch für Stettin".
Punkt gastronomiczny z Louisenstrasse 3 (Staromłyńska). Oferujący usługi w zakresie przygotowywania śniadań, obiadów, kolacji czy dań indywidualnych. Specjalnością zakładu były paryskie mięsne pasztety w cieście.
Reklama z roku 1883 rok, "Adress und Geschäfts-Handbuch für Stettin". Zakład handlowy Adolfa Toepfera z artykułami gospodarstwa domowego.
Więcej na -> https://pomeranica.pl/wiki/Gebruder_Lüth,_Magazin_fur_Haus_-_und_Kuchengeräthe
Rok 1867, reklama zakładu fotograficznego prowadzonego przez Gustava Adolfa Lutze & Carla Johanna Georga Adolfa Witte, z "Adress und Geschäfts-Handbuch für Stettin". Panowie pełnili funkcję fotografa dworskiego, którą otrzymali jako pierwsi w swoim kraju od arcyksięcia Wilhelma w 1855 roku.
Reklama z 1858 roku z "Adress und Geschäfts-Handbuch für Stettin" zakładu litograficznego i fotograficznego Windel & Schmidt. Atelier, dawniej prowadzone przez Wiganda, zajmowało się litografią Anhalt*, czyli specjalizowali się w technice zwanej miedziorytem. Pracownia litograficzna i zakład fotograficzny znajdowały się w dwóch oddzielnych lokalizacjach w Stettinie.
*Anhalt to kraina historyczna w środkowej części Niemiec, część dzisiejszego kraju związkowego Saksonia-Anhalt
Reklamy niektórych przedsiębiorstw ze Stettina publikowane w książkach adresowych oraz prasie. Opisy pod reklamami przygotowałem dość krótkie, ale osoby zainteresowane tematyką mogą bez trudu poszerzyć wiedzę we własnym zakresie. Nie jest to główny obszar moich zainteresowań, choć nawet przy opracowywaniu krótkich opisów można było zapoznać się z ciekawymi i smutnymi faktami.
Rok 1942, fragment z przedostatniego wydania "Stettiner Adressbuch". Ponownie reklama m. in. fotografa Louisa Kletta.
"Warsztaty obejmujące wszystkie dziedziny współczesnej fotografii: portret, fotografię kolorową, przemysłową oraz grupową"
Mini fragment z "Stettiner Adressbuch" z 1929 roku z reklamą m in. Lousia Kletta.
W swojej reklamie Louis Klett informuje o warsztatach fotograficznych poświęconych fotografii wielkoformatowej, powiększaniu i wykonywaniu kolorowych portretów. Punkt założony w 1884 roku. Warto zauważyć iż lekkiej zmianie uległ numer kontaktowy, z wcześniejszego 218 na 20218.
Reklamy z 1914 roku na których są widoczne zakłady prowadzone przez fotografów takich jak : Robert Bergschmidt, Johannes Blanck, G.A. Fischer, Julius Fuchs, Gleixner Ewald, Ferdinand Haupt, Andreas Iwersen, Franz Kasper, Louis Klett, Max Kowalewski, K. Milarck, Moellendorf & Bachmann, Martin Müller, L. C. Puppe, Samson & Co, Albert Schumann, Gebrüder Siebe
Natomiast reklama Hugo Rohwedella to sklep ze sprzętem fotograficznym, oferujący także urządzenia do wyświetlania obrazów takie jak projektory i kinematografy
Wycinki z gazet i książek adresowych :
Przykładowe okładki Stettiner Adresbuch :
Reklama z 1888 roku, z "Adress und Geschäfts-Handbuch für Stettin", atelier fotograficzne Lousia Kletta. Poniżej adresu, Breitestrasse 56 (Wyszyńskiego) umieszczono informacje :
"Portrety wykonywane techniką olejną, akwarelową oraz w czarnym retuszu tworzone są na podstawie dowolnej fotografii, w rozmiarze do naturalnej wielkości. Mój służbowy samochód jest zawsze do dyspozycji w przypadku zdjęć grupowych, budynków, koni i powozów itp. wykonywanych poza siedzibą firmy. Projekty artystyczne. Ceny dostępne dla każdego"
Na samym dole podany został numer telefonu do atelier - 218
Reklama z 1883 roku, z "Adress und Geschäfts-Handbuch für Stettin", atelier fotograficzne Hermanna Moellendorfa. Na samej górze informacja, że atelier fotograficzne kontynuuje pracę Ferdynanda Ryszarda Eduarda Kiewninga, również fotografa. Punkt mieścił się przy Louisenstrasse 13, na II piętrze, poniżej znajduje się prywatny adres Hermanna. W dolnej części reklamy informacja :
"Prace fotograficzne wszelkiego rodzaju, w szczególności reprodukcje olejnych obrazów, dagerotypów i fotografii, a także powiększenia do rozmiaru naturalnej wielkości, są wykonywane szybko i starannie."
Reklama z 1883 roku, z "Adress und Geschäfts-Handbuch für Stettin", zakładu fotograficznego Juliusa Braatza.W górnej części reklamy znajduje się herb Królestwa Prus. Nad adresem punktu fotograficznego umieszczono informację :
Fotograf dworski Jego Królewskiej Wysokości Księcia Fryderyka Karola Pruskiego.
Poniżej adresu wzmianka :
"Poleca się do wykonywania wszelkich prac fotograficznych w stylu artystycznym przy rozsądnych cenach. Zdjęcia wykonywane są przy każdej pogodzie."
Reklama z 1875 roku, z "Adress und Geschäfts-Handbuch für Stettin", zakładu fotograficznego Gebrüder Siebe (bracia Siebe). Zakład został nagrodzony w Paryżu, Hamburgu i Berlinie. Na samym środku adres punktu w Stettinie, poniżej adresy 2 punktów fotograficznych w : Breslau (Wrocław) i Leipzig (Lipsk). W dolnej części reklamy znajduje się treść: "Portrety olejne i akwarelowe. Renowacja wartościowych obrazów olejnych i miedziorytów"
Reklama z 1872 roku, z "Adress und Geschäfts-Handbuch für Stettin", zakładu fotograficznego Gebrüder Siebe (bracia Siebe). Na reklamie widoczne medale z wystawy w Berlinie 1865 roku, Paryżu 1867 roku i Hamburgu w 1868 roku. Zakład reklamuje swoje 3 punkty : Breslau (Wrocław), Stettin i Leipzig (Lipsk). W dolnej części reklamy umieszczono : "Portrety olejne i akwarelowe. Renowacja wartościowych obrazów olejnych i miedziorytów nową i sprawdzoną metodą"
Książki adresowe ze Stettina, 1898 i 1927 rok
Reklamy zakładów fotograficznych :
Nagłówki tytułowe gazet wydawanych w Stettinie :
Stettiner Zeitung. Gazeta wydawana w latach 1755-1910
Stettiner Abendpost : Stettiner Neueste Nachrichten / Ostsee Zeitung.
Gazeta wydawana w latach 1902-1934
Od wynalezienia druku przez niemieckiego rzemieślnika Johannesa Gutenberga około 1450 roku minęło już sporo czasu, a choć sam wynalazca – podobnie jak wielu dziś uznawanych za wielkich twórców i odkrywców – zmarł w biedzie i zapomnieniu, jego wynalazek na zawsze odmienił ówczesną i przyszłą rzeczywistość.
Po przejrzeniu bardzo wielu książek adresowych - Stettiner Adressbuch czy Adress und Geschäfts-Handbuch für Stettin i wydawanych gazet w tamtym czasie : Stettiner Abendpost , Stettiner Zeitung czy General-Anzeiger für Stettin und die Provinz Pommern, mogę stwierdzić iż w czasach popularności, większej i mniejszej, fotografii carte-de-visite, zakłady fotograficzne, a dokładniej ich właściciele jakoś niechętnie się reklamowali w owych gazetach i książkach adresowych. Być może wynikało to z kwestii finansowych lub innych czynników. Oczywiście reklamy się pojawiały, jednak muszę przyznać, że spodziewałem się ich znacznie więcej. To, co udało mi się odnaleźć z dziedziny fotografii, jak również wszelkie inne interesujące bądź zabawne — przynajmniej z mojego punktu widzenia — reklamy, zostaną tutaj zaprezentowane. Wybierałem reklamy o większym formacie, rezygnując z tych zamieszczanych w szpaltach kolumn, ponieważ są one lepiej widoczne.
Reklamy zakładów fotograficznych i innych firm działających w Stettinie w latach 1855 - 1945 roku
